Trong cuốn sách mới mang tên What Do You Really Stand For? (Harvard Business Review Press, 2026), giáo sư Paul Ingram của Trường Kinh doanh Columbia đã dựa trên nhiều thập kỷ nghiên cứu và các khung lý thuyết để giúp người đọc định hình các giá trị cá nhân, tích hợp chúng vào công việc và cuộc sống, xây dựng các mối quan hệ bền chặt hơn và đạt được kết quả tốt hơn trong mọi hoạt động. Dưới đây là đoạn trích đã được biên tập.
Năm 2011, Đại tá Matt Feely lãnh đạo công tác hậu cần cứu trợ của Hải quân Hoa Kỳ sau thảm họa động đất và sóng thần tại Nhật Bản. Giữa lúc nỗ lực cứu người đang diễn ra khẩn trương, ông nhận được thông báo rằng các hoạt động chi tiêu nguồn lực này chưa đáp ứng đầy đủ các quy trình pháp lý và phê duyệt hành chính từ Washington.
Matt phải đối mặt với quyết định quan trọng nhất sự nghiệp: tiếp tục cứu trợ bất chấp rủi ro pháp lý hay dừng lại để chờ thủ tục. Ông đã mở ví, xem lại tấm thẻ ghi các giá trị cốt lõi của mình bao gồm: nhân văn, công bằng, phục vụ và tình yêu. Nhờ tham chiếu các giá trị này, ông biết ngay lập tức rằng mình phải tiếp tục cứu người.
Điểm mấu chốt trong câu chuyện của Matt không phải là việc thách thức quy tắc, mà là việc hiểu rõ và tuân theo các giá trị của chính mình. Giá trị đồng thời là chiếc kim chỉ nam hướng mỗi người đến mục tiêu đúng đắn và là động cơ thúc đẩy họ tiến về phía trước. Trong một thế giới đầy biến động và bất định, việc làm rõ các giá trị cốt lõi và tự nhắc nhở bản thân về chúng là hành động quan trọng nhất mà mỗi người có thể thực hiện.
Các Giá Trị Giúp Ích Như Thế Nào
Giá trị không chỉ là những từ ngữ đơn thuần. Chúng thực tế, hữu dụng và đầy sức mạnh – là thứ mà mỗi người có thể sử dụng hàng ngày để sống tốt hơn, lãnh đạo tốt hơn và hoàn thiện bản thân hơn. Đó chính là giá trị thực sự của các giá trị. Chúng là phần sâu thẳm nhất trong bản sắc của mỗi người, và khi được sử dụng có chủ đích, chúng có thể trở thành nguồn gốc lớn nhất của sự sáng suốt, sức mạnh và mục đích.
Tác giả đã làm việc với hơn 10.000 nhà lãnh đạo trên khắp thế giới để giúp họ xác định các giá trị hàng đầu và áp dụng chúng vào việc ra quyết định, xây dựng các mối quan hệ, tìm kiếm động lực và duy trì các chuẩn mực đạo đức.
Việc biết đúng từ ngữ để gọi tên một giá trị sẽ tạo ra sự khác biệt thực sự. Mặc dù nhiều người có cảm nhận trực giác về những điều quan trọng, nhưng việc dành thời gian để xác định và diễn đạt các giá trị đó thông qua một quy trình nghiêm ngặt – thay vì chỉ suy nghĩ về chúng một cách trừu tượng – có thể làm sắc bén khả năng phán đoán và tăng cường khả năng lãnh đạo bản thân cũng như lãnh đạo người khác.
Tìm Kiếm Giá Trị Cốt Lõi
Để xác định bộ giá trị của mình, mỗi người có thể lựa chọn một trong hai phương pháp: Chiêm nghiệm hoặc Kỹ thuật bậc thang.
Phương pháp Chiêm nghiệm (Reflection)
Đây là cách nhìn lại những dấu mốc cũ để thấu hiểu các giá trị đang âm thầm dẫn dắt chúng ta. Về bản chất, giá trị là thước đo để ta phân định tốt – xấu, quan trọng hay không. Do đó, để gọi tên chúng, hãy bắt đầu từ những kỷ niệm đáng nhớ nhất.
Hãy thử bài tập sau: Hãy nhớ lại một trải nghiệm thực sự tồi tệ trong công việc — một lần bạn cảm thấy bị tổn thương, thất vọng hoặc giận dữ. Hãy đào sâu vào những chi tiết đó: Lúc ấy chuyện gì đã xảy ra? Bạn cảm thấy thế nào? Bây giờ, hãy viết ra một hoặc hai từ thật ngắn gọn để lý giải tại sao bạn lại có cảm xúc đó, dựa trên một “điều tích cực” đã vắng mặt trong tình huống đó.
Chẳng hạn, nếu bạn tổn thương vì bị lừa dối, hãy viết xuống từ “sự trung thực”, bởi đó là thứ đã thiếu hụt. Nếu tình huống đó quá tệ, thường sẽ có nhiều hơn một giá trị bị vi phạm. Hãy tự hỏi mình thêm vài lần nữa: “Còn điều gì quan trọng đã không hiện diện ở đó?”. Hãy cố gắng liệt kê ra 4 giá trị từ trải nghiệm này.
Tiếp theo, hãy thực hiện một sự chiêm nghiệm ngược lại: Nghĩ về một trải nghiệm cực kỳ tích cực, khi bạn cảm thấy hoàn toàn mãn nguyện và tự hào. Hãy đắm mình trong cảm giác đó một lần nữa. Điều gì đã xuất hiện trong trải nghiệm đó khiến bạn hài lòng đến vậy? Còn gì nữa không? Hãy tiếp tục liệt kê thêm 4 giá trị nữa. Kết thúc bài tập, bạn sẽ có một danh sách tối đa 8 giá trị (nếu có các giá trị trùng lặp giữa hai trải nghiệm thì cũng không sao, điều đó càng chứng tỏ đó là giá trị quan trọng với bạn).
Phương pháp Bậc thang (Laddering)
Đây là kỹ thuật giúp chúng ta “đào sâu” từ những lựa chọn cụ thể hằng ngày để tìm thấy ý nghĩa trừu tượng bên trong. Phương pháp này giúp làm rõ những gì thực sự quan trọng với một cá nhân.
Quy trình bắt đầu rất đơn giản: Hãy chọn ra 3 yếu tố có ý nghĩa trong cuộc sống của bạn (gọi là “nhóm ba”) — có thể là các công việc cũ, các mối quan hệ, những nơi từng sống, hay thậm chí là những món ăn yêu thích.
Tiếp theo, hãy đặt câu hỏi: “Có hai thứ nào trong bộ ba này khác biệt hẳn so với thứ còn lại?”. Sau đó, hãy chọn ra thứ mà bạn ưu tiên hơn và tự hỏi bản thân: “Tại sao?”. Đừng dừng lại ở những lý do bề mặt, hãy tập trung vào phẩm chất cốt lõi khiến bạn thích lựa chọn đó hơn.
Hãy tiếp tục mô thức “Hỏi tại sao — Xác định sự tương phản” này cho đến khi bạn chạm tới một khái niệm cốt lõi, không thể chia nhỏ hay giải thích thêm bằng từ nào khác được nữa. Đó chính là giá trị cốt lõi của bạn. Lặp lại quy trình với các “nhóm ba” khác nhau để tìm ra từ 3 đến 8 giá trị đại diện cho bản sắc của chính mình.
Làm Sắc Bén Các Giá Trị
Sau khi có một bộ từ ba đến tám giá trị từ các bài tập trên, mọi thứ được xác định đều là giá trị của cá nhân đó. Bước cuối cùng là kiểm tra xem có thể cải thiện bất kỳ “cách gọi tên” giá trị nào trong bộ giá trị đó hay không.
Giả sử một giá trị tìm được là “thành tựu”. Hãy tìm các từ đồng nghĩa (có thể dùng AI để gợi ý danh sách). Bắt đầu so sánh từ đầu tiên trong danh sách — ví dụ là “sự xuất sắc” — và tự hỏi: “Nếu buộc phải chọn một trong hai, mình sẽ chọn ‘thành tựu’ hay ‘sự xuất sắc’?”. Hãy giữ lại từ ‘thắng cuộc’ và tiếp tục so sánh với các từ còn lại cho đến khi bạn tìm được từ ngữ diễn đạt chính xác nhất bản chất giá trị của mình.
Mục tiêu không phải là một danh sách dài dằng dặc, mà là một bộ giá trị tinh lọc, cô đọng nhất. Khi đã xác định được, hãy lưu chúng vào điện thoại hoặc ghi lên một tấm thẻ trong ví để nhắc nhở bản thân mỗi khi cần thêm động lực hoặc sự sáng suốt trong quyết định.
. . .
Giống như Matt Feely, không phải lúc nào con người cũng có thông tin đầy đủ hoặc có đủ thời gian dư dả khi năng lực lãnh đạo và sự phán đoán bị thử thách. Nhưng việc biết rõ những giá trị quan trọng nhất sẽ mang lại một thứ mạnh mẽ hơn: một cảm quan rõ ràng về những gì thực sự quan trọng và sự tự tin để hành động dựa trên đó. Trong một thế giới hiếm khi chậm lại hoặc trở nên đơn giản hơn vì chúng ta, sự rõ ràng đó là điều thiết yếu.
Nguồn: Harvard Business Review
